Sabtu, 28 Maret 2015

Maret 28, 2015 -

Silah-Silahing Tembung

Silah-silahing tembung kabagi:
  • Tembung Aran
  • Tembung Kriya
  • Tembung Wilangan
  • Tembung Kaanan
Tembung Aran
Tembung aran yaiku jenenge sakabehing apa bae kang dianggep barang.
Tembung aran kaperang:
  1. Tembung Aran Mawujud
    Tembung aran mawujud yaiku tembung aran kang bisa ditampa nganggo panca indriya. Sing kagolong tembung aran mawujud upamane:
    • Jenenge wong = nuraini, sukarto, sumanto, sukini, demak lan liya-liyane.
    • Jenenge kutha = pacitan, ponorogo, jombang, demak, lan liya-liyane.
    • Jenenge kewan = sapi, kebo, jaran, unta, gajah, lan liya-liyane.
    • Jenenge gunung = merbabu, lawu, slamet, tugel lan liya-liyane.
    • Jenenge barang = TV, radio, kulkas, kompor, lan liya-liyane
  2. Tembung Aran Mujarad
    Tembung aran mujarad (ora maujud) yaiku tembung aran kang ora bisa ditampa ngganggo panca indriya.
    Tuladha: iman, kepinteran, kabudayan, keyakinan, lan liya-liyane.
Tembung Kriya
Tembung kriya yaiku sakabehing tembung kang mratelakake solah bawa utawa tandang gawe. Tuladha: nandur, tangi, adus, digawa, daktuku, ngukur, lan liya-liyane.
Werna-wernane tembung kriya:
  • Tembung kriya lingga yaiku tembung kriya kang isih lingga, tegese tembung iku durung owah saka asale nanging wis duweni teges tandang gawe. Tuladha: lunga, seba, dandan, adus, dodol, lan liya-liyane.
  • Tembung kriya tanduk yaiku tembung kriya kang oleh ater-ater anuswara (an-, am-, an-). Tuladha: ngudang, nimba, nyepot, methuk lan liya-liyane.
  • Tembung kriya tanggap yaiku tembung kriya kang oleh ater-ater tripurusa (dak-, ko-, di-) ater-ater "ka" utawa seselan "in". Tuladha: sinebul, kopangan, dakgambar, kosilih, lan liya-liyane.
  • Tembung kriya rangkep yaiku tembung kriya kang awujud rangkep lan diperang ana:
    1. Rangkep dwi purwa yaiku tembung kriya wanda wiwitan diucapake kaping pindho.
      Tuladha; leledhang, leladi, tetedha, lelewa lan liya-liyane.
    2. Rangkep dwi lingga yaiku tembung ligga kang diucapake kaping pindho.
      Tuladha: golek-golek, omah-omah, adoh-adoh, etung-etung lan liya-liyane.
    3. Rangkep dwi wasana yaiku tembung lingga wanda wekasan diucapake kaping pindho.
  • Tembung kriya transitif yaiku tembung kriya kang dibutuhake lesan (objek) mula uga diarani tembung kriya mawa lesan.
    Tuladha ing ukara:
    • Murni methuk mbak yune.
    • Nuri ngirim sing matun.
    • Harno dandani sepedhane.
  • Tembung kriya intransitif (tanpa lesan) yaiku tembung kriya kang mbutuhake lesan.
    Tuladha ing ukara:
    • Pakdhe kondur ing daleme.
    • Tari nesu ing kamar.
    • Parni turu jam wolu bengi.
    • Marwoto lagi ndonga.
Tembung Wilangan
Tembung wilangan yaiku tembung kang mujudaken cacah utawa gunggung.
Wernane tembung wilangan kayata:
  1. Tembung wilangan kang baku, yaiku ing antarane: siji, loro, telu, sepuluh, rolas, rongpuluh, selikur, lsp.
  2. Tembung wilangan pecahan, yaiku ing antarane: seprapat, separo, sapratelon, saprawolon, lsp.
  3. Tembung wilangan pepangkatan, yaiku ing antarane: kapisan, kapindho, kapingpat, kapitu, lsp.
  4. Tembung wilangan kang durung genah cacahe, yaiku ing antarane: sepira, semono, sethithik, akeh, sawetara, sebagian, saperangan, lsp.
Tembung Kaanan 
Tembung kaanan yaiku sakabehing tembung kang mratelakaken kaanan utawa watake (sipate) barang. Ing basa Jawa manggone tembung kaanan ing saburine tembung aran.
Tuladha:
  • Sapi putih
  • Slendhang biru
  • Dhuwit receh
  • Klambi anyar
  • Omah gedhe
Tembung: gedhe, putih, biru, receh lan anyar iku mratelakake kaanane tembung aran, omah, sapi, slendhang, dhuwit, klambi. Mula gedhe, putih, biru, receh lan anyar diarani tembung kaanan.
Kang kalebu tembung kaanan yaiku: dawa, cendhak, dhuwur, reged, resik, alus, kasar, sesak, lega, cilik, gedhe, kuru, lemu, panas, adhem, alon, banter, lan liya-liyane.